Piše: Milan Gajović, Podgorica

Vladika Artemije (Marko Radosavljević, 1935-2020) je bio na čelu eparhije Raško – prizrenske, od 1991.godine i poznat je kao osvjedočeni protivnik „svejeresi“ (izraz Svetog Justina Popovića) ekumenizma i jedna od najistaknutijih ličnosti u odbrani srpskoga naroda na Kosovu i Metohiji.

 „Podela Kosova i Metohije ne dolazi u obzir…Čak je nametnuta nezavisnost bolje rešenje od podele…Nametnuta nezavisnost je kao svaka okupacija – privremena, a ono čega se dobrovoljno odreknemo – to ostaje trajno.“ (Vladika Artemije, 17.februar 2007.)

Bogopastirstvo vladike Artemija proteklo je u zaštiti svetinja, organizovanju povratka raseljenih Srba i stalnom zalaganju u javnim nastupima da se srpski narod ne smije ostaviti na cjedilu. Postojano je upozoravao da KFOR i UNMIK ne štite srpski narod i srpske svetinje i postao je simbol otpora i želje za opstankom srpskog naroda na KiM.

Javno je upozoravao da se sprovodi etničko čišćenje Srba i da međunarodna zajednica ne ispunjava svoje obaveze prema Rezoluciji 1244 SB UN. Bio je jedini episkop naše Crkve koji je direktno nastupao u inostranstvu i otvoreno svjedočio o stradanju Srba na KiM. Protivio se izborima po „zakonima“ lažne države Republika e Kosovës i neprincipijelnoj saradnji sa međunarodnim misijama na Kosovu i Metohiji.

„Na Kosovu i Metohiji se odvija sistematsko uništavanje srpskog naroda i njegovih svetinja, pred očima međunarodne zajednice.“ (Vladika Artemije, na sjednici Savjeta bezbjednosti UN, nedugo poslije pogroma od strane albanskih terorista, 2004.godine)

Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve je 2010.godine razriješio Artemija dužnosti episkopa raško – prizrenskog i kosovsko– metohijskog i penzionisao ga.

Kasnije je (2015.godine) lišen episkopskog čina, kao i monaškog statusa, te isključen (ekskomuniciran) iz Crkve i vraćen u red mirjana. On je bio prvi episkop u istoriji naše Crkve koji je lišen monaštva i izopšten iz Crkve.

Njegovo razrešenje i raščinjenje je, očito, sprovedeno pod političkim pritiscima okupatora Kosova i Metohije i aktuelne vlasti Srbije, a sve u cilju suzbijanja otpora priznanju nezavisnosti lažne države RK.

Zapažamo da je postupak protiv vladike Artemija pokrenut nakon usnuća u Gospodu blaženopočivšeg Svetog patrijarha Pavla, koji nije želio sukobe, već očuvanje mira i jedinstva naše Crkve. To potvrđuje i njegovo ukazanje mojoj supruzi Dragici da je izuzetno cijenio Artemijevo Bogopastirstvo na KiM i da se protivio pokretanju postupka protiv njega, iako je trpio veliki pritisak,  nekolicine drugih arhijereja.

Arhimandrit Nikodim Bogosavljević, doktor bogoslovskih nauka, iz manastira Golubac u valjevskoj eparhiji je, 2017.godine, objavio knjigu „Prilog izmirenju raskola episkopa Artemija“, u kojoj je utemeljeno iznio dokaze da su odluke SA Sabora i SA Sinoda nekanonske. I to:

1)„Artemiju je zamereno što je sebi pridodao liderske političke uloge i monopol u odbrani Kosova i Metohije.“

2) „Sinod je samoinicijativno, što je protivno kanonima, pokrenuo sudski postupak pred samim sobom. U sebi je objedinio funkcije tužioca i sudije. Time je prestao da bude nepristrasan sud“.

3) „Gde nije bilo tužbe, ne može biti ni kanonske osude“

4) „Odluka Sabora (bez kanonske osude) o trajnom uklanjanju vladike Artemija s trona eparhije Raško- prizrenske nije crkveno – kanonski ispravna.“

5) „Odluka o daljem boravku vladike Artemija (nakon razrešenja) je nekanonska.“

6) „Odluka Sinoda (o zabrani razriješenom i umirovljenom vladiki Artemiju da rukovodi svojom duhovnom djecom) je nekanonska i nepredanjska.“

7) „Odluka SA Sabora (o raščinjenju vladike Artemija) je zbog nepostojanja kanonskog postupka, tj. suđenja nekanonska. Reč je o svojevrsnom prekom sudu.“

8) „Ova odluka SA Sabora (o lišenju monaškog čina i isključenju iz Crkve) je nekanonska.“

Vladika Artemije je, krajem septembra 2004.godine, podnio tužbu Evropskom sudu za ljudska prava u Strazburu, protiv V. Britanije, Njemačke, Francuske i Italije, koje imaju kontingente KFOR-a na KiM, radi naknade štete za uništenje i oštećenje crkava i manastira i drugu crkvenu imovinu od dolaska međunarodne misije na KiM. Tvrdio je da su KFOR i UNMIK odgovorni za tolerisanje rušenja i neobnavljanja porušenih srpskih manastira i crkava, kao i za masovno iseljavanje i progon srpskog naroda. Drugim riječima, tužbu sudu u Strazburu je podnio zahtijevajući zaštitu i obeštećenje zbog nasilja, pod okriljem KFOR-a, nad imovinom SPC, sveštenstvom i srpskim narodom, jer KFOR nije ispunio obavezu po Rezoluciji 1244 SB UN da obezbijedi povratak prognanih Srba i njihov miran život na KiM.

Tužba je bila pokušaj da se međunarodne snage pravno obavežu na zaštitu srpskog kulturnog i vjerskog nasleđa.

„Srbi na Kosovu žive u enklavama koje podsećaju na logore, a Evropa ćuti.“ (Vladika Artemije, u Evropskom parlamentu, 2004.godine)

Sinod je 6. oktobra iste godine donio odluku u kojoj se navodi:

„Obavestiti…g.Artemija da SA Sinod u potpunosti podržava sve njegove napore koji se odnose na obnavljanje svetinja na Kosovu i Metohiji.“

Neposredno poslije okončanja NATO agresije na SRJ, 1999.godine, formiran je Kosovsko – metohijski odbor SPC radi koordinacije obezbjeđenja i raspodjele humanitarne pomoći, obnove i zaštite svetinja, podrške lokalnim parohijama i sveštenstvu, te zastupanja interesa Srba sa KiM.

Na sjednicama Odbora, od 15. i 23. decembra 2004.godine, dolazi do naglog zaokreta u stavu Sinoda oko tužbe Sudu u Strazburu. Zauzet je stav da je tužba podnijeta bez saglasnosti Crkve i počinje jak pritisak na vladiku Artemija da povuče tužbu, na šta on ne pristaje. Ovakvo postupanje Sinoda je posledica velikog pritiska na našu Crkvu i na Svetog patrijarha Pavla od vlasti u Srbiji, kao i vlasti SAD, tuženih država i iz NATO pakta.

Vladika je ostao pri stavu da je postupio ispravno i patriotski i to je bio jedan od glavnih razloga za njegovo razrešenje 2010.godine.

Na redovnom zasijedanju, od 15.do 26.maja 2005.godine, Sabor „verifikovao je Memorandum o razumevanju o dogovorenim opštim načelima za obnovu objekata SPC na KiM, potpisan od Njegove Svetosti patrijarha srpskog g. Pavla“. Memorandumom je predviđeno da će se obnova vršiti u saradnji sa nadležnim institucijama Republike Srbije, UNMIK-om, lokalnim vlastima i Leposaviću, pa čak i sa privremenim albanskim institucijama?! Patrijarh Pavle je ranio bio povukao svoj potpis sa Memoranduma, ali je pod velikim pritiscima promijenio odluku!

Predsjednik Republike Srbije je tada bio Boris Tadić, a manjinsku vladu je predvodio Vojislav Koštunica. Međutim, partije tzv. DOS-a su u tom periodu imale odlučujući uticaj na državnu politiku Srbije.

Sud u Strazburu je odbacio Artemijevu tužbu kao nedopuštenu, jer je zauzeo stav da nije nadležan u odnosu na KFOR i međunarodne misije na KiM,

Godine 2009. vladika Artemije nije dao blagoslov tadašnjem potpredsjedniku SAD, ratnom zločincu Džozefu (Džou) Bajdenu da uđe u manastir Visoki Dečani. Opravdano je smatrao je da bi posjeta imala politički karakter i da bi ta srpska svetinja bila zloupotrijebljena u političke svrhe. Njegov stav je bio da manastiri treba da budu isključivo duhovni prostor.

Sabor je povodom ove odluke izrazio žaljenje?!

Ponajviše zaslugom vladike Artemija, dana 12/13.avgusta 2001.godine, u selo Osojane, nedaleko od Kline, vratilo se 54 njihovih žitelja – Srba. To je postalo simbol opstanka srpskog naroda na KiM.

Povodom jednostranog proglašenja nezavisnosti lažne države RK (17.februara 2008.godine), vladika Artemije pozvao je na prekid odnosa sa državama koje su priznale tu lažnu državu.

„I da dobijemo celu Evropsku uniju i Ameriku, Srbija ne sme da se odrekne Kosova.“ (Vladika Artemije,11.avgust 2007.godine)

Tokom 2000-tih, pojavile su se optužbe za finansijske nepravilnosti u Raško- prizrenskoj eparhiji. Protiv vladike Artemija i drugih lica Više javno tužilaštvo u Beogradu je, 2013.godine, podiglo optužnicu za finansijske zloupotrebe crkvenih fondova za obnovu manastira na KiM. Viši sud u Beogradu je protiv vladike obustavio postupak nakon njegove smrti, 2020.godine.

Osuđujuću presudu protiv drugih lica Sud je donio 2025.godine. Ta presuda ne sadrži pravni stav da je vladika bio nalogodavac osuđenim licima, niti da je direktno uticao na njih.

Iz svega naprijed navedenog, nedvosmisleno proizilazi da je vladika Artemije nepravedno razriješen, raščinjen i isključen iz naše Crkve.

Kako u kanonskom pravoslavlju, kao ni u Ustavu naše Crkve ne postoji termin rehabilitacija, tumačimo da je neophodno preispitivanje i stavljanje van snage saborskih odluka, donijetih protiv vladike Artemija. To bi značilo njegovo posthumno vraćanje u zajedništvo – punoću Crkve.

Jer, ako je episkop nepravedno osuđen, rehabilitacija je čin pravde i obnova jedinstva crkve.

Kanon 5 Prvog vaseljenskog (Nikejskog) sabora nalaže da se slučajevi raščinjenih klirika (ponovo) razmatraju na saborima, kako bi se izbjegla nepravedna osuda.

A Apostolski kanon 32 glasi: „…ako je (episkop) raščinjen bez krivice, neka se primi natrag.“

S vjerom u Boga, srpsko – ruske Svetitelje i Svetu Rusiju!

8.april 2026.godine